МАМОНЬКА Язэп Аляксеевіч

[28.1.1889, в. Залессе Слуцкага пав. Мінскай губ., цяпер Слуцкі р-н Мінскай вобл. — 10.9.1937, Комі АССР, ГУЛАГ], паліт. дзеяч, публіцыст. У 1907—17 член партыі эсэраў; у 1918—24 член БПС-Р. Двойчы арыштоўваўся, правёў у турме 2 гады і 10 месяцаў. Падчас 1-й сусветнай вайны мабілізаваны ў царскае войска. Адзін з арганізатараў і дэлегатаў 1-га Усебеларускага з’езда 1917. Арыштоўваўся савецкімі ўладамі 18.12.1917 і ў 1918. Са снеж. 1919 член прэзідыума Рады БНР. Арыштаваны польскімі ўладамі. Пасля вызвалення перабраўся ў Коўна. У пачатку 1921 прыехаў у Мінск дзеля каардынацыі падпольнай дзейнасці ў Зах. Беларусі. Арыштаваны ў сак. 1921, прывезены ў Маскву. У крас. 1921 высланы ў Казань, адкуль уцёк у Коўна. У канцы 1922 выехаў у Чэхаславакію. У час 2-й Усебеларускай канферэнцыі 1925 у Берліне выступіў супраць роспуску ўрада БНР і пакінуў канферэнцыю. У 1928 жыў у Рызе. У вер. 1928 прыехаў у СССР; 11.9.1928 арыштаваны ДПУ БССР на станцыі Бігосава; адпраўлены ў Маскву. 3.1.1929 пастановай Калегіі АДПУ СССР прыгавораны да 10 гадоў лагераў. 2.9.1937 пастановай «тройкі» НКВД Комі АССР прыгавораны да расстрэлу. Рэабілітаваны пракуратурай Комі АССР 12.4.1989, Генеральнай пракуратурай Расіі 25.3.1993.

Літ.: ЭГБ, т. 5.